Απόσπασμα απο την διπλωματική εργασία του Χημικού Ιωάννη Σίσκου

Ο αρχαίος ελληνικός πολιτισμός υπήρξε ένα γεγονός πρωτοφανές και ανεπανάληπτο για την ανθρώπινη ιστορία, αλλά και για την ιστορία των φυσικών επιστημών, διότι στην αρχαία Ελλάδα πραγματοποιήθηκε για πρώτη φορά η αναγωγή των φυσικών φαινομένων σε φυσικά αίτια και η αντικατάσταση των υπερφυσικών δυνάμεων από τους φυσικούς νόμους.

Επιπλέον, οι ιδέες των αρχαίων Ελλήνων φιλοσόφων, έγιναν ο πρόδρομος πολλών σημερινών εννοιών των φυσικών επιστημών. Μάλιστα, η εξήγηση που έδωσε ο Αριστοτέλης ο Σταγειρίτης (384 – 322 π.Χ.) για τον φυσικό κόσμο, αποτέλεσε μια αυθεντία που αναγνωριζόταν για πάνω από δυο χιλιάδες χρόνια. Δικαίως, αρμόζει στους αρχαίους Έλληνες φιλοσόφους η φράση του Isaac Newton: «Έφτασα ψηλά, γιατί πάτησα σε ώμους γιγάντων».

Η αρχαία ελληνική φυσική φιλοσοφία είχε τεράστια επίδραση και στη σύγχρονη χημεία είτε άμεση είτε διαμέσου της αλχημείας, της τέχνης της χυμείας και της φυσικής (αρχαίας, νεότερης, σύγχρονης) που χρησιμοποίησαν πολλές από τις ιδέες των αρχαίων Ελλήνων σοφών.

Οι ιδέες που βρίσκουν εφαρμογή στη χημεία ακόμη και σήμερα είναι:

1. η θεωρία των τεσσάρων στοιχείων του Εμπεδοκλέους του Ακραγαντίνου (495 – 435 π.Χ.)
2. η ατομική θεωρία που διατυπώθηκε από τον Λεύκιππο τον Μιλήσιο που έζησε τον 5^ο αιώνα π.Χ. και το μαθητή του Δημόκριτο (460 – 360 π.Χ.)
3. η θεωρία της αφθαρσίας της ύλης που διατύπωσαν παράλληλα ο Δημόκριτος και ο Διογένης ο Απολλωνιάτης (5^ος αιώνας π.Χ.).

Οι ιδέες των αρχαίων Ελλήνων που επηρέασαν τη χυμευτική τέχνη και την αλχημεία ήταν:

1. η ποσοτική διατήρηση της πρώτης ουσίας που διατυπώθηκε από τον Ηράκλειτο (540 – 480 π.Χ.)
2. ο Νους ή πνεύμα ή λόγος. Ο πρώτος που διατύπωσε αυτή τη θεωρία ήταν ο Αναξαγόρας ο Κλαζομένιος (500 – 424 π.Χ.). Την ιδέα του πνεύματος υιοθέτησαν και οι στωικοί φιλόσοφοι που έδρασαν από τον 4^ο αιώνα π.Χ. έως το 45 π.Χ.. Για τους στωικούς, το πνεύμα είναι μια πνευματική δύναμη που δημιουργεί τα πάντα μέσα στο σύμπαν.
3. η αλληλομετατρεψιμότητα των στοιχείων του Πλάτωνα (427 – 347 π.Χ.), την οποία δέχτηκε και ο διασημότερος μαθητής του, ο Αριστοτέλης.
4. άλλες σημαντικές ιδέες του Πλάτωνα είναι:

i)       ο χρυσός είναι το τελειότερο μέταλλο,

ii)    τα άλλα μέταλλα είναι παρόμοια με τον χρυσό, αλλά περιέχουν αναμεμιγμένες ουσίες,

iii)    τα μέταλλα μπορούν να στερεοποιηθούν, (όπως το νερό) επειδή είναι εύτηκτα και

iv)    ο σχηματισμός «σκουριάς» συνίσταται στην απώλεια ενός μέρους της όλης ουσίας.

5. η πρώτη ύλη (primary matter) του Αριστοτέλη, η λεγόμενη «materia prima» ή «materia confusa» των αλχημιστών.

6. η θεωρία της τελειοποιήσεως των πάντων του Αριστοτέλη, σύμφωνα με την οποία όλα τα πράγματα στο σύμπαν τείνουν στην τελειότητα.